به گزارش ترجمان صبح، دکتر سعید طرزمی (مدرس دانشگاه و پژوهشگر زبان و ادبیات فارسی) طی یادداشتی نوشت:

 هر خسی از رنگ گفتاری بدین ره کی رسد؟                 درد باید عمرسوز و مرد باید گام‌‌زن

سالها باید که تا یک سنگ اصلی ز آفتاب                       لعل گردد در بدخشان یا عقیق اندر یمن

دکتر سجاد آیدنلو در چهل سالگی به مرتبۀ استاد تمامی دانشگاه رسید؛ خبری که برای آنها که دکتر آیدنلو را سالهاست می‌شناسند و با شیوۀ کار او آشنا هستند، چندان غریب نیست؛ اما نگارندۀ این سطور، این اتفاق مبارک را بهانه‌ای قرار داد تا نقبی بزند به شیوۀ دکتر آیدنلو در تحقیق و پژوهش و تقابل و تضاد این شیوه با هنجارهای مرسوم در پژوهش‌های دانشگاهی.

سجاد آیدنلو در فروردین ۱۳۵۹ در ارومیه به دنیا آمد.

وی تحصیلات کارشناسی و کارشناسی ارشد رشتۀ زبان و ادبیات فارسی را در دانشگاه ارومیه سپری نمود و در سال ۱۳۸۶، زمانی که ۲۷ ساله بود، مدرک دکتری زبان و ادبیات فارسی را از دانشگاه تربیت معلم تبریز( شهید مدنی امروز) اخذ نمود. او در حال حاضر استاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه پیام نور ارومیه است.

او از همان آغازین سالهای جوانی، آغاز به تحقیق و پژوهش در زمینۀ شاهنامه و ادبیات حماسی نمود و در حال حاضر یکی از مهم‌ترین شاهنامه شناسان جهان به حساب می آید.

از آیدنلو ۲۶۰ مقالۀ پژوهشی در نشریات معتبر علمی و دانشنامه‌ها به چاپ رسیده که برخی از آنها منابع مهمی در زمینۀ شاهنامه پژوهی به شمار می‌آیند.

وی همچنین ۱۷ کتاب در زمینۀ شاهنامه و ادبیات حماسی تألیف نموده که عبارتند از:

شاهنامه و ادب عامیانۀ کردی، پهلوان نامۀ گرشاسب( تلخیص و بازنویسی کتاب گرشاسب نامۀ اسدی طوسی)، متون منظوم پهلوانی، تصحیح رستم نامه از مؤلفی ناشناس به همراه مقدمه و توضیحات، آفتابی در میان سایه ای( جشن نامۀ دکتر بهمن سرکاراتی) با همکاری دکتر علیرضا مظفری( استاد گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ارومیه)، از اسطوره تا حماسه ( هفت مقاله در شاهنامه پژوهی) با مقدمۀ دکتر محمد امین ریاحی، نارسیده ترنج ( مجموعۀ بیست مقاله در زمینۀ شاهنامه پژوهی و ادبیات حماسی) با مقدمۀ دکتر جلال خالقی مطلق، دفتر خسروان ( برگزیدۀ شاهنامۀ فردوسی به همراه مقدمه ای مبسوط)، طومار نقالان شاهنامه، زرین قبانامه ( تصحیح منظومه ای حماسی با مؤلفی ناشناس از دورۀ صفوی) به همراه مقدمه و توضیحات، نامور نامۀ شهریار ( درس نامۀ شاهنامۀ فردوسی برای دورۀ کارشناسی زبان و ادبیات فارسی)، سرو سایه فکن ( درس نامۀ شاهنامه برای دورۀ کارشناسی زبان و ادبیات فارسی)، نیم پخته ترنج ( مجموعۀ بیست مقاله در شاهنامه پژوهی و ادبیات حماسی)، در حضرت سیمرغ( مجموعۀ بیست و پنج مقاله در شاهنامه پژوهی و ادبیات حماسی)، فرهنگ وارۀ لغات و ترکیبات عربی شاهنامه، آذربایجان و شاهنامه، راز رویین‌تنی اسفندیار

آیدنلو جوایز بسیاری نیز کسب نموده که مهم‌ترین آنها جایزۀ سرو ایرانی برای مهم‌ترین پژوهشگر زیر ۴۰ سال در زمینۀ مطالعات ایرانی و نیز نشان عالی و ملی فردوسی در سال ۱۳۹۸ است.

شیوۀ کار و دانشمندی دکتر آیدنلو به تأیید نظر اکثر بزرگان حوزۀ پژوهش‌های ایرانشناسی و زبان و ادبیات فارسی از جمله استاد ایرج افشار، دکتر جلال خالقی مطلق، دکتر بهمن سرکاراتی، دکتر محمد امین ریاحی، دکتر محمدرضا شفیعی کدکنی و دکتر منوچهر مرتضوی رسیده و این بزرگان در نامه ها و یادداشت‌هایی بارها و بارها، آیدنلو و شیوۀ کار او را ستوده‌اند.

اما دکتر آیدنلو در طی این ۲۵ سالی که در حوزۀ شاهنامه و ادبیات حماسی به پژوهش پرداخته، چه شیوه‌ای را برگزیده تا امروز و در جوان‌ترین سن ممکن یکی از مراجع و متخصصان برجسته در زمینۀ کاری خود باشد:

مطالعۀ گسترده و وسیع وی در حوزۀ شاهنامه به طوری که هر اثری در زمینۀ شاهنامه و فردوسی حتی در ناشناخته ترین مجلات و توسط گمنام‌ترین افراد نوشته شوند از دید وی مخفی نمی ماند. به قول یکی از صاحب‌نظران، در زمینۀ شاهنامه‌پژوهی،« جنبیدن یک پشه عیان در نظر اوست». همۀ منابع و مآخذ و نوشته‌ها را در تحقیقات خود با دقت کامل مطالعه می‌کند تا جایی که در برخی کتابها تعداد منابع مورد استفادۀ وی نزدیک به هزار اثر بوده است.( رجوع شود به دفتر خسروان و آذربایجان و شاهنامه)

 تسلط کامل بر حوزۀ زبان و ادبیات فارسی: از آنجا که نام دکتر آیدنلو با شاهنامه و ادبیات حماسی گره خورده است، بسیاری بر این گمان هستند که ایشان فقط در این زمینه دارای مطالعه هستند؛ در حالی که آثار آیدنلو گواه این قضیه است که وی در همه حوزه های ادبیات فارسی و حتی مباحث مربوط مطالعۀ گسترده ای دارد. به عنوان مثال نگارندۀ این سطور خود در اولین نشست مولوی پژوهی در دانشگاه ارومیه در سال ۱۳۹۷ شاهد بود که ایشان چگونه با تسلط تمام در مورد نسخه های خطی مثنوی مولوی صحبت می کردند.ایشان در زمینۀ حافظ‌‌‌پژوهی نیز فردی صاحب‌‌نظر بوده و دارای نظراتی علمی و دقیق هستند.

تسلط بر حوزه های مختلف مربوط به زبان و ادبیات فارسی از جمله کلام، قرآن و حدیث و ادبیات عربی: در کتاب «دفتر خسروان» بحث مفیدی در مورد جایگاه قرآن و حدیث در شاهنامه آغاز نموده اند که نشانگر آگاهی ایشان در این حوزه است. در زمینۀ کلام نیز پاسخ های علمی وی در «آذربایجان و شاهنامه » به بحث ها در مورد معتزلی، شیعه یا زیدی بودن فردوسی مؤید تسلط او در این زمینه است. در حوزۀ ادبیات عرب نیز آیدنلو کتاب مستقلی در این زمینه و مرتبط با شاهنامه دارد که پیشتر اشاره شد. حتی دکتر آیدنلو در فصل دوم کتاب شاهنامه و آذربایجان آشنایی وسیع خود را با زبان و ادبیات ترکی  نشان داده است.

دکتر آیدنلو کاملاً مسلط بر شیوه های بحث و گفتگوی علمی است و در این زمینه آمادگی کامل برای پاسخ گویی به هر سؤالی در زمینۀ شاهنامه دارد. منتها ویژگی اصلی و منحصر به فرد وی در گفتگو، رعایت کامل ادب و احترام به منتقدین و دارای گوشی شنوا بودن برای شنیدن نظرات مخالف است.

دکتر آیدنلو بر خلاف دیگر شاهنامه پژوهان در همۀ حوزه های مربوط به شاهنامه اثر پژوهشی دارد.غرض از این گزاره این است که مثلاً دکتر خالقی مطلق بیشتر در زمینۀ تصحیح، دکتر سرکاراتی بیشتر در زمینۀ اسطوره شناسی، دکتر مولایی بیشتر در زمینۀ زبان شناسی تاریخی و دکتر کزازی در زمینۀ واژگان آثاری دارند؛ ولی به انصاف دکتر آیدنلو در تمام زمینه ها اعم از تصحیح، متن شناسی ، شرح، اسطوره شناسی، واژه شناسی و زبان شناسی ، نقد کتاب و حتی دیگر آثار و بحث ها در مورد ادبیات حماسی و عرفانی تخصص و توانایی نشان داده و در همۀ این زمینه ها آثار درخشانی آفریده است.

شیوۀ نثر نویسی دکتر آیدنلو آنقدر سلیس، روان و علمی است که هر خواننده ای با هر سطح علمی در صورت داشتن پیش‌زمینۀ اطلاعات حوزۀ شاهنامه‌پژوهی می‌تواند از آنها بهرۀ علمی ببرد.

اما با همۀ این موارد، دکتر آیدنلو، دو تشخص ویژۀ علمی دارد که او را از تمام اقران و همالان خود متمایز و برجسته می‌سازد:

او با وجود تمام تبحر و تسلطی که در زمینۀ شاخه‌های مختلف زبان و ادبیات فارسی دارد، همۀ وقت و توانایی خود را صرف پژوهش در شاهنامه و ادبیات حماسی نموده است و غیر از یک مقاله در مورد حافظ، تقریباً از ایشان پژوهشی غیر مرتبط با شاهنامه نمی‌توان یافت. این شیوه در روزگاری که اکثر دانش‌آموختگان ادبیات فارسی خود را در تمام زمینه‌های مربوط از رودکی تا قیصر امین پور و از قابوسنامه تا رمانهای زویا پیرزاد و از زبانشناسی و بلاغت تا دستور و تاریخ ادبیات و سایر علوم مربوط دارای تخصص و مجاز به پژوهش دانسته و آثاری می‌آفرینند/می‌سازند، وجود فردی مثل دکتر آیدنلو که به طور تقریباً مطلق به حوزۀ شاهنامه و ادب حماسی می‌پردازد، غنیمتی بس ارزشمند است.

دومین ویژگی که وی را متمایز از دیگران کرده اینست که وی هرچه نوشته از خوب و بد، شاهکار و متوسط، محصول قلم خود وی و آفریدۀ اندیشۀ خود او است. اکثر دانش آموختگان دانشگاهی می‌دانند که یکی از معضلات امروزی دانشگاهها، وجود مقالات چند مؤلفی است که بیشتر بر پایۀ اشتراک استاد و دانشجو نگاشته می‌شود و چه بسا که برخی استادان هیچ نقشی در آفرینش این مقالات نداشته اند و حتی شاید در کارنامۀ پژوهشی برخی استادان، مقالاتی دیده شود که از نظر منظومۀ فکری در تقابل و تضاد هم باشند و این محصول آفریده شدن این مقالات توسط دو دانشجوی متفاوت است؛ اما دکتر آیدنلو با سرافرازی تمام می‌گوید که همۀ این آثار، آفریدۀ خود اوست و هرکس نقد و نظری بر آنها داشته باشد می‌تواند منظومۀ فکری فردی به نام سجاد آیدنلو را به نقد بکشد و لاغیر.

به باور نگارندۀ این سطور، شیوۀ دکتر آیدنلو در پژوهش می‌تواند الگو و معیاری برای نسل آینده باشد؛ نسلی که شاید امروز تهی و غریب از شیوۀ پژوهش، به داشتن مدرکی از دانشگاهی بسنده کرده و هیچ رغبتی/ توانایی برای پژوهش ندارد و محصول این قضیه چیزی نیست جز برآمدن مجموعه‌هایی جعلی که برای دانشجویان تحصیلات تکمیلی، پایان‌نامه و رساله بیافرینند/بسازند و لذت پژوهش را از آنها بگیرند.

*عنوان یادداشت برگرفته از ترکیبی شاهنامه‌ای و عنوان دو کتاب از دکتر سجاد آیدنلو است